ਗੰਨੇ ਵਿੱਚ Gypsum ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ soil test ਕਰਵਾਓ। ਲੂਣੀ (saline) ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਧੋਣ ਲਈ ਚੰਗਾ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, Gypsum ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ। ਖਾਰੀ (sodic) ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ Gypsum ਅਤੇ ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਨਾਲ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀਆਂ ਲੱਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਲਾਜ ਵੱਖਰੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ test ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ Gypsum ਉੱਤੇ ਖ਼ਰਚ ਨਾ ਕਰੋ।
ਫ਼ਰਕ ਕਿਵੇਂ ਪਛਾਣੀਏ?
- ਲੂਣੀ ਜ਼ਮੀਨ: ਗੰਨੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਛੇਤੀ ਮੁਰਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਨੋਕਾਂ ਝੁਲਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਧਾ ਰੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬੂਟਾ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
- ਖਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ (sodic): ਉੱਪਰ ਪੇਪੜੀ ਬਣਦੀ ਹੈ, ਪਾਣੀ ਹੌਲੀ ਰਿਸਦਾ ਹੈ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾ ਘੱਟ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਘੱਟ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
South African Sugarcane Research Institute (SASRI) ਦੀ ਪਰਿਭਾਸ਼ਾ: ਲੂਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ EC 400 mS/m (4 dS/m) ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ SAR 6 ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਖਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ (sodic) ਵਿੱਚ EC 400 mS/m ਤੋਂ ਘੱਟ, SAR 6 ਤੋਂ ਵੱਧ ਅਤੇ pH 8.5 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਕਿਸਮ ਮੁਤਾਬਕ critical SAR 6, 10 ਜਾਂ 15 ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
EC ਕਿੰਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਅਸਰ?
- 0 ਤੋਂ 200 mS/m: ਵਾਧੇ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਨਹੀਂ।
- 200 ਤੋਂ 400 mS/m: ਥੋੜ੍ਹਾ ਅਸਰ।
- 400 ਤੋਂ 600 mS/m: ਕਾਫ਼ੀ ਅਸਰ।
- 600 mS/m ਤੋਂ ਉੱਪਰ: ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਸਰ।
ਲੂਣਾਪਣ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾੜੇ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਵੱਧ ਸਿੰਚਾਈ ਨਾਲ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਉੱਚਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੂਣ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਸੋਕੇ ਵਾਲੇ ਸਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।
SASRI ਮੁਤਾਬਕ ਗੰਨਾ ਮੱਕੀ ਅਤੇ soyabean ਨਾਲੋਂ ਲੂਣ ਵੱਧ ਸਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਲੂਣ ਵਧਣ ਨਾਲ ਝਾੜ ਉੱਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਲੂਣ ਦਿਸਣ ਵੇਲੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਨਵੀਂ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ test ਕਰਵਾਉਣਾ ਚੰਗਾ ਹੈ।
ਕਿਹੜੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਰੀਏ?
- ਲੂਣੀ ਜ਼ਮੀਨ: ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਚਾਲੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲੂਣ ਧੋ ਕੇ ਹੇਠਾਂ ਲਾਹੋ। SASRI ਮੁਤਾਬਕ Gypsum ਜਾਂ sulphur ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਨਿਕਾਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਧੋਣ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
- ਖਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ (sodic): Gypsum ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਗਲੀ-ਸੜੀ ਜੈਵਿਕ ਖਾਦ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਰਲਾਓ, ਫਿਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੋਵੋ। ਮਾਤਰਾ soil test report ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮੁਤਾਬਕ ਰੱਖੋ।
- ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪਾਣੀ: ਪਾਣੀ ਦਾ EC ਅਤੇ SAR ਵੀ ਜਾਂਚੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਬਦਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।
- Soil sampling: ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਦੋਵਾਂ ਹਿੱਸਿਆਂ ਤੋਂ 0-30, 30-60 ਅਤੇ 60-90 cm ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੋਂ ਨਮੂਨੇ ਲਓ।
Navsari Agricultural University ਦਾ ਦੱਖਣੀ ਗੁਜਰਾਤ ਦਾ ਅਧਿਐਨ
2003 ਤੋਂ 2005 ਦੌਰਾਨ ਕਿਸਾਨ ਦੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ clay sodic ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ ਹੋਏ Navsari Agricultural University ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ:
- Gypsum + ਰੂੜੀ ਦੀ ਖਾਦ ਪਾਉਣ ਨਾਲ ਬਿਨਾਂ ਪਾਏ ਨਾਲੋਂ 14.1 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ ਵੱਧ ਗੰਨਾ ਮਿਲਿਆ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ pH ਅਤੇ ESP ਘਟੇ।
- Paired-row ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ ਗੰਨਾ 67.6 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ, ਆਮ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ 61.2 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ।
- ਖਾਰਾਪਣ (sodicity) ਵਧਣ ਨਾਲ ਵਾਧਾ, ਝਾੜ, ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਲੈਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਰਸ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਘਟੇ।
- CoN 91132 variety ਜਾਂਚੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹੋਰ ਦੋ varieties ਨਾਲੋਂ ਖਾਰੇਪਣ (sodicity) ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਧ ਟਿਕੀ।
ਇਹ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਹਨ, ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਮੌਜੂਦਾ ਢੁਕਵੀਂ variety ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕਰੋ।
ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ
ਕੀ ਹਰ ਲੂਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ Gypsum ਪਾਈਏ?
ਨਹੀਂ। SASRI ਮੁਤਾਬਕ ਲੂਣੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ Gypsum ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ; ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਚੰਗੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਧੁਆਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। Gypsum ਮੁੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ (sodic) ਲਈ ਹੈ।
Soil test ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖੀਏ?
EC, SAR ਅਤੇ pH। ਨਾਲ ਹੀ ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਦਾ test ਵੀ ਕਰਵਾਓ, ਅਤੇ lab ਨੂੰ EC ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਪੁੱਛੋ।
ਸਰੋਤ: SASRI Information Sheet 5.11: Properties of saline/sodic soils and their reclamation · Patel K.G. (Navsari Agricultural University, 2006): Management of clay sodic soils for enhancing sugarcane productivity in South Gujarat
*ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਹਨ, ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਨਤੀਜੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਗੰਨੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਸਲਾਹ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ crop stage (Plantation, ਪਹਿਲਾ ਪਾਣੀ, Herbicide, 2–4 leaves) ਦੱਸੋ ਅਤੇ program ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ।