ऊस उभा चिरून पाहा. आत लाल रंगासोबत आडवे पांढरे ठिपके आणि हलका आंबट वास असेल तर लाल कूज (Red rot) असू शकते. अशा शेतातून बेणे (setts) घेऊ नका, खोडवा ठेवू नका, त्याचे पाणी दुसऱ्या शेतात जाऊ देऊ नका, आणि लगेच कृषी अधिकाऱ्यांना दाखवा.
पहिले काम: ऊस चिरून पाहा
शेतात फिरा आणि पिवळी पडणारी किंवा वाळणारी बेटे शोधा. त्या बेटांतून 2 ते 3 ऊस कापून उभे चिरा. पाणी साचणारा भाग आधी तपासा.
- पाने: पाने पिवळी पडतात, वाळतात आणि मरतात.
- पानाची मधली शीर: वरच्या आणि खालच्या बाजूला लहान तपकिरी ते लाल ठिपके.
- उसाच्या आत: लाल रंग, आणि त्याला आडवे छेदणारे पांढरे ठिपके. हीच मुख्य ओळख आहे.
- वास: चिरताच हलका आंबट, स्टार्चसारखा वास येऊ शकतो.
- उशिराची अवस्था: ऊस गाठीवर सहज तुटतो.
लाल कूज कशी पसरते?
ICAR-SBI चे शास्त्रज्ञ R. Viswanathan यांच्या समीक्षेनुसार बाधित बेणे हा मुख्य स्रोत आहे. वरून निरोगी दिसणाऱ्या उसाच्या गाठीतही लागण सुप्त राहू शकते आणि पुढच्या पिकात जाऊ शकते. बुरशी जमीन, बुडखे आणि पिकाच्या अवशेषांमध्येही टिकू शकते. पाऊस, सिंचनाचे पाणी आणि वारा यांमुळे शेतात प्रसार होतो. थंड आणि ओले हवामान, भारी जमीन, पाणी साचणे आणि एकच variety वारंवार घेतल्याने धोका वाढतो. पाण्याच्या ताणानेही पीक जास्त कमकुवत होऊ शकते.
शंका असेल तर आता काय करावे?
- बेणे: या शेतातून बेणे अजिबात घेऊ नका. दुसऱ्या शेतकऱ्यालाही देऊ नका.
- खोडवा: रोगग्रस्त शेतात खोडवा ठेवू नका.
- पाणी: त्याचे पाणी दुसऱ्या शेतात जाणार नाही याची काळजी घ्या. निचरा चांगला ठेवा.
- बुडखे आणि पाचट: शेत स्वच्छ करा. अवशेषांची विल्हेवाट कशी लावावी ते कृषी अधिकाऱ्यांना विचारा.
- पीक फेरपालट: किमान 2 वर्षे दुसरे पीक घ्या, नांगरट करून जमिनीला ऊन द्या.
- Variety: तुमच्या भागासाठी लाल कूजीला तोंड देऊ शकेल अशी सध्याची variety कोणती आहे ते कृषी विद्यापीठाकडून जाणून घ्या. बुरशीचे वेगवेगळे प्रकार असल्याने variety ची प्रतिकारशक्ती बदलू शकते.
औषधाने शेत वाचवता येते का?
उभ्या पिकात लाल कूजीवर औषधाचा भरवसा ठेवू नका. Pacific Pests, Pathogens and Weeds ची मार्गदर्शिका रासायनिक नियंत्रण आर्थिकदृष्ट्या परवडणारे मानत नाही. शास्त्रज्ञांचा मुख्य उपाय निरोगी बेणे, पाणी साचणे टाळणे आणि प्रतिकारक variety हा आहे. बेणे प्रक्रिया (treatment) आणि औषधाच्या निवडीसाठी तुमच्या स्थानिक कृषी अधिकाऱ्यांना विचारा.
पुढच्या लागवडीपूर्वी
निरोगी, तपासलेल्या शेतातूनच बेणे घ्या. माहितीसाठी ऊस लागवड वाचा.
प्रश्न आणि उत्तरे
लाल कूज असलेल्या शेतात खोडवा ठेवता येतो का?
नाही, रोगग्रस्त शेतात खोडवा न ठेवण्याचा सल्ला आहे, कारण बुडख्यातील बुरशी नवीन फुटव्यांना लागण करू शकते.
प्रत्येक लाल ऊस लाल कूजच असतो का?
नाही. लाल रंगासोबत आडवे पांढरे ठिपके आणि आंबट वास असेल तर शंका वाढते. खात्री कृषी अधिकारी किंवा कृषी विद्यापीठाकडून करून घ्या.
स्रोत: Viswanathan R. (ICAR-SBI): Red rot of sugarcane, CAB Reviews 16(023), 2021 · Pacific Pests, Pathogens and Weeds: Sugarcane red rot
*शेतकऱ्यांचे निकाल हे त्यांचे स्वतःचे अनुभव आहेत, हमी नाही. जमीन, पाणी, हवामान आणि काळजी यानुसार निकाल बदलतात.
तुमच्या उसासाठी थेट सल्ला हवा आहे?
तुमची सध्याची crop stage (Plantation, पहिले पाणी, Herbicide, 2–4 leaves) सांगा आणि program बद्दल जाणून घ्या.