ਗੰਨਾ ਅੰਦਰੋਂ ਲਾਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਡੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਲਾਲ ਸੜਨ (Red rot) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ: ਅਜਿਹੇ ਖੇਤ ਦੀਆਂ ਗੁੱਲੀਆਂ (setts) ਨਾ ਲਓ

8 ਨਵੰਬਰ 2026 · ਗਫ਼ਾਰ ਲਾਈਆ, Gujarat Bio Organics Pvt. Ltd.

ਗੰਨੇ ਨੂੰ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਰ ਕੇ ਵੇਖੋ। ਅੰਦਰ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਆਡੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ ਅਤੇ ਹਲਕੀ ਖੱਟੀ ਗੰਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲਾਲ ਸੜਨ (Red rot) ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਖੇਤ ਤੋਂ ਗੁੱਲੀਆਂ (setts) ਨਾ ਲਓ, ਮੁੱਢੀ ਨਾ ਰੱਖੋ, ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੂਜੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਣ ਦਿਓ, ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਵਿਖਾਓ।

ਪਹਿਲਾ ਕੰਮ: ਗੰਨਾ ਚੀਰ ਕੇ ਵੇਖੋ

ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਤੁਰੋ ਅਤੇ ਪੀਲੇ ਪੈਂਦੇ ਜਾਂ ਸੁੱਕਦੇ ਝੁੰਡ ਲੱਭੋ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਝੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 2 ਤੋਂ 3 ਗੰਨੇ ਕੱਟ ਕੇ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਚੀਰੋ। ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਂਚੋ।

• ਪੱਤੇ: ਪੱਤੇ ਪੀਲੇ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਸੁੱਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
• ਪੱਤੇ ਦੀ ਵਿਚਕਾਰਲੀ ਨਾੜੀ: ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਹੇਠਲੇ ਪਾਸੇ ਛੋਟੇ ਭੂਰੇ ਤੋਂ ਲਾਲ ਧੱਬੇ।
• ਗੰਨੇ ਦੇ ਅੰਦਰ: ਲਾਲ ਰੰਗ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਡੇ ਕੱਟਦੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ। ਇਹੀ ਮੁੱਖ ਪਛਾਣ ਹੈ।
• ਗੰਧ: ਚੀਰਦੇ ਹੀ ਹਲਕੀ ਖੱਟੀ, ਸਟਾਰਚ ਵਰਗੀ ਗੰਧ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
• ਪਿਛੇਤੀ ਅਵਸਥਾ: ਗੰਨੇ ਗੰਢ ਤੋਂ ਸੌਖਿਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਲਾਲ ਸੜਨ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦੀ ਹੈ?

ICAR-SBI ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ R. Viswanathan ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਮੁਤਾਬਕ ਲਾਗ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁੱਲੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਬਾਹਰੋਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਲੱਗਦੇ ਗੰਨੇ ਦੀ ਗੰਢ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲਾਗ ਲੁਕੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਉੱਲੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਠੁੰਡਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵਿੱਚ ਵੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੀਂਹ, ਸਿੰਚਾਈ ਦੇ ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਅ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਠੰਢਾ ਅਤੇ ਗਿੱਲਾ ਮੌਸਮ, ਭਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਨਾ ਅਤੇ ਇੱਕੋ variety ਵਾਰ-ਵਾਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਵੀ ਫ਼ਸਲ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ?

• ਗੁੱਲੀਆਂ (setts): ਇਸ ਖੇਤ ਤੋਂ ਬੀਜ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਲਓ। ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕਿਸਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦਿਓ।
• ਮੁੱਢੀ: ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢੀ ਨਾ ਰੱਖੋ।
• ਪਾਣੀ: ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਦੂਜੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵੇ। ਪਾਣੀ ਦਾ ਨਿਕਾਸ ਚੰਗਾ ਰੱਖੋ।
• ਠੁੰਡ ਅਤੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ: ਖੇਤ ਸਾਫ਼ ਕਰੋ। ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦਾ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।
• ਫ਼ਸਲੀ ਚੱਕਰ: ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 2 ਸਾਲ ਹੋਰ ਫ਼ਸਲ ਲਓ, ਵਾਹੀ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਧੁੱਪ ਲਵਾਓ।
• Variety: ਤੁਹਾਡੇ ਇਲਾਕੇ ਲਈ ਲਾਲ ਸੜਨ ਦਾ ਟਾਕਰਾ ਕਰ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਮੌਜੂਦਾ variety ਕਿਹੜੀ ਹੈ, ਇਹ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਕਰੋ। ਉੱਲੀ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮਾਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ variety ਦੀ ਟਾਕਰਾ ਸ਼ਕਤੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਖੇਤ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ?

ਖੜ੍ਹੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਸੜਨ ਲਈ ਦਵਾਈ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। Pacific Pests, Pathogens and Weeds ਦੀ ਗਾਈਡ ਰਸਾਇਣਕ ਕੰਟਰੋਲ ਨੂੰ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਪੁੱਗਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਪਾਅ ਤੰਦਰੁਸਤ ਬੀਜ, ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਅਤੇ ਟਾਕਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ variety ਹੈ। ਗੁੱਲੀਆਂ ਦੀ ਸੋਧ (treatment) ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਦੀ ਚੋਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛੋ।

ਅਗਲੀ ਬਿਜਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ

ਤੰਦਰੁਸਤ, ਜਾਂਚੇ ਹੋਏ ਖੇਤ ਤੋਂ ਹੀ ਗੁੱਲੀਆਂ ਲਓ। ਵੇਰਵੇ ਲਈ ਗੰਨੇ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਪੜ੍ਹੋ।

ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ

ਲਾਲ ਸੜਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢੀ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ?

ਨਹੀਂ, ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢੀ ਨਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਠੁੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹੀ ਉੱਲੀ ਨਵੇਂ ਫੁਟਾਰੇ ਨੂੰ ਲਾਗ ਲਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਕੀ ਹਰ ਲਾਲ ਗੰਨਾ ਲਾਲ ਸੜਨ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

ਨਹੀਂ। ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਨਾਲ ਆਡੇ ਚਿੱਟੇ ਧੱਬੇ ਅਤੇ ਖੱਟੀ ਗੰਧ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੱਕ ਵਧਦਾ ਹੈ। ਪੱਕੀ ਜਾਂਚ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਜਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਕਰਵਾਓ।

ਸਰੋਤ: Viswanathan R. (ICAR-SBI): Red rot of sugarcane, CAB Reviews 16(023), 2021 · Pacific Pests, Pathogens and Weeds: Sugarcane red rot

*ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਹਨ, ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਨਤੀਜੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।