સાંઠો ઊભો ચીરીને જુઓ. અંદર લાલ રંગ સાથે આડા સફેદ ડાઘ અને હળવી ખાટી ગંધ હોય તો રાતડો (Red rot) હોઈ શકે. આવા ખેતરમાંથી સેટ્સ ન લો, ખૂંટો ન રાખો, તેનું પાણી બીજા ખેતરમાં ન જવા દો, અને તરત કૃષિ અધિકારીને બતાવો.
પહેલું કામ: સાંઠો ચીરીને જુઓ
ખેતરમાં ચાલો અને પીળાં પડતાં કે સુકાતાં ઝુંડ શોધો. તે ઝુંડમાંથી 2 થી 3 સાંઠા કાપી ઊભા ચીરો. પાણી ભરાતો ભાગ પહેલાં તપાસો.
- પાન: પાન પીળાં પડે, સુકાય અને મરી જાય.
- પાનની વચલી નસ: ઉપર અને નીચેની બાજુ નાના ભૂરાથી લાલ ડાઘ.
- સાંઠાની અંદર: લાલ રંગ, અને તેને આડા કાપતા સફેદ ડાઘ. આ જ મુખ્ય ઓળખ છે.
- ગંધ: ચીરતાં જ હળવી ખાટી, સ્ટાર્ચ જેવી ગંધ આવી શકે.
- મોડી અવસ્થા: સાંઠા ગાંઠેથી સહેલાઈથી તૂટે.
રાતડો કઈ રીતે ફેલાય છે?
ICAR-SBI ના વૈજ્ઞાનિક R. Viswanathan ની સમીક્ષા પ્રમાણે ચેપવાળા સેટ્સ મુખ્ય સ્રોત છે. ઉપરથી સ્વસ્થ લાગતા સાંઠાની ગાંઠમાં પણ ચેપ સુષુપ્ત રહી શકે અને આગળના પાકમાં જઈ શકે. ફૂગ જમીન, ઠૂંઠા અને પાકના અવશેષમાં પણ ટકી શકે છે. વરસાદ, પિયતનું પાણી અને પવનથી ખેતરમાં ફેલાવો થાય છે. ઠંડું અને ભીનું હવામાન, ભારે જમીન, પાણી ભરાવો અને એક જ variety વારંવાર લેવાથી જોખમ વધે છે. પાણીની ખેંચથી પણ પાક વધારે નબળો પડી શકે છે.
શંકા હોય તો હવે શું કરવું?
- સેટ્સ: આ ખેતરમાંથી બિયારણ બિલકુલ ન લો. બીજા ખેડૂતને પણ ન આપો.
- ખૂંટો: રોગવાળા ખેતરમાં ખૂંટો ન રાખો.
- પાણી: તેનું પાણી બીજા ખેતરમાં ન જાય તેની કાળજી રાખો. નિતાર સારો રાખો.
- ઠૂંઠા અને કચરો: ખેતર ચોખ્ખું કરો. અવશેષોનો નિકાલ કેવી રીતે કરવો તે કૃષિ અધિકારીને પૂછો.
- પાક ફેરબદલ: ઓછામાં ઓછા 2 વર્ષ બીજો પાક લો, ખેડ કરીને જમીનને તડકો આપો.
- Variety: તમારા વિસ્તાર માટે રાતડા સામે ટકી શકે એવી હાલની variety કઈ છે તે કૃષિ યુનિવર્સિટી પાસેથી જાણો. ફૂગના જુદા જુદા પ્રકાર હોવાથી variety નો પ્રતિકાર બદલાઈ શકે.
દવાથી ખેતર બચાવી શકાય?
ઊભા પાકમાં રાતડા પર દવાનો ભરોસો ન રાખો. Pacific Pests, Pathogens and Weeds ની માર્ગદર્શિકા રસાયણિક નિયંત્રણને આર્થિક રીતે પોસાય તેવું ગણતી નથી. વૈજ્ઞાનિકોનો મુખ્ય ઉપાય સ્વસ્થ બિયારણ, પાણી ભરાવો ટાળવો અને પ્રતિકારક variety છે. સેટ્સની માવજત (treatment) અને દવાની પસંદગી માટે તમારા સ્થાનિક કૃષિ અધિકારીને પૂછો.
આગલા વાવેતર પહેલાં
સ્વસ્થ, ચકાસેલા ખેતરમાંથી જ સેટ્સ લો. વિગત માટે શેરડી વાવેતર વાંચો.
પ્રશ્નો અને જવાબ
રાતડાવાળા ખેતરમાં ખૂંટો રાખી શકાય?
ના, રોગવાળા ખેતરમાં ખૂંટો ન રાખવાની સલાહ છે, કારણ કે ઠૂંઠામાં રહેલી ફૂગ નવા ફણગાને ચેપ લગાડી શકે.
દરેક લાલ શેરડી રાતડો જ હોય?
ના. લાલ રંગ સાથે આડા સફેદ ડાઘ અને ખાટી ગંધ હોય તો શંકા વધે. ખાતરી કૃષિ અધિકારી કે કૃષિ યુનિવર્સિટી પાસે કરાવો.
સ્રોત: Viswanathan R. (ICAR-SBI): Red rot of sugarcane, CAB Reviews 16(023), 2021 · Pacific Pests, Pathogens and Weeds: Sugarcane red rot
*ખેડૂતોના પરિણામ તેમના પોતાના અનુભવ છે, ગેરંટી નથી. જમીન, પાણી, હવામાન અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ બદલાય છે.
તમારી શેરડી માટે સીધી સલાહ જોઈએ છે?
તમારી હાલની crop stage (Plantation, પ્રથમ પિયત, Herbicide, 2–4 leaves) જણાવો અને program વિશે જાણો.