શેરડી કાપ્યા પછી પાંદડાંનો કચરો બાળવાને બદલે ચાસ વચ્ચે પાથરો. ICAR-IISR, Lucknow ના અહેવાલમાં કચરો રાખેલા ખેતરમાં soil organic carbon વધ્યો અને બાળેલા ખેતરમાં થોડો ઘટ્યો. કચરો ભેજ જાળવે છે અને ઘાસ ઓછું કરે છે. ફક્ત રાતડાવાળા ખેતરનો કચરો અલગ રીતે સંભાળો.
માન્યતા અને હકીકત
કાપણી પછી ખેતરમાં કચરો જોઈને ઘણા ખેડૂત તરત દીવાસળી મૂકે છે. ખેતર ચોખ્ખું દેખાય, ખૂંટો જલદી ફૂટશે એમ લાગે. પણ ICAR-Indian Institute of Sugarcane Research (IISR), Lucknow ના નિષ્ણાતો લખે છે કે કચરો બાળવાથી ઉપયોગી પોષક તત્વો ગુમાવવાનો અને પ્રદૂષણનો ભય રહે છે.
IISR ના અહેવાલના આંકડા
Soil organic carbon (SOC), એક પાક રોપાણ અને ત્રણ ખૂંટા પછી:
- કચરો બાળ્યો: 0.55% થી 0.53%.
- કચરો બહાર કાઢી નાખ્યો: 0.55% થી 0.55%.
- કચરો ખેતરમાં રાખ્યો: 0.55% થી 0.68%.
આ એક અહેવાલના આંકડા છે. તમારી જમીનમાં ફેરફાર જુદો હોઈ શકે. પણ દિશા સ્પષ્ટ છે: કચરો પાછો જમીનમાં જાય તો જમીનને ફાયદો થઈ શકે. IISR ના અંદાજ પ્રમાણે 100 ટન શેરડીમાંથી દર હેક્ટરે વર્ષે 10 થી 12 ટન સૂકાં પાંદડાં મળે છે. આટલો માલ બાળી નાખવો એટલે ખેતરમાં જ મળતું સેન્દ્રિય દ્રવ્ય ગુમાવવું.
ખૂંટા પાકને ભેજ કેમ વધારે જોઈએ?
ICAR-SBI, Coimbatore ના અભ્યાસ પ્રમાણે ખૂંટાના મૂળ છીછરાં હોય છે, એટલે ખૂંટો પાણીની ખેંચ જલદી અનુભવે છે, ખાસ કરીને શરૂઆતમાં. ચાસ વચ્ચે પાથરેલો કચરો જમીનને ઢાંકે છે, ભેજ ઓછો ઊડે છે અને મૂળ વિસ્તાર ભીનો રહે છે. કચરાથી જમીન ઢંકાય એટલે ઘાસ ઓછું ઊગે છે, જમીનનું બંધારણ સુધરે છે અને કચરો સડીને પોષક તત્વો છૂટા પાડે છે.
કચરો કેવી રીતે પાથરવો
- જગ્યા: કચરો ચાસની વચ્ચે પાથરો, ખૂંટાની હાર પર ઢગલો ન કરો.
- માત્રા: TNAU ની માર્ગદર્શિકા 3 ટન / હેક્ટર કહે છે, એટલે કે લગભગ 490 KG / વીઘા (1.2 ટન / એકર).
- Trichoderma: IISR ના અહેવાલમાં Trichoderma સાથેના mulching થી જમીનમાં organic carbon અને phosphorus વધ્યાનું નોંધાયું છે. ઉપયોગ કરવો હોય તો સ્થાનિક કૃષિ અધિકારીને પૂછી લો.
- પિયત: કચરો પાથર્યા પછી પિયતનો કાર્યક્રમ ખેતરના ભેજ પ્રમાણે ગોઠવો.
મજૂરીનો પ્રશ્ન
SBI ના 32 ખેડૂતોના અભ્યાસમાં 75% ખેડૂતોએ કચરાના નિકાલને મુખ્ય મુશ્કેલી ગણી, કારણ કે તેમાં મજૂરી લાગે છે. એ જ અભ્યાસમાં લગભગ 53% ખેડૂતો mulching કરતા હતા. એટલે આ કામ ખેતરમાં થઈ શકે છે. કાપણી વખતે જ કચરો ચાસ વચ્ચે નાખવાનું મજૂરોને કહો, તો પછીનું કામ ઘટે.
Gujarat Bio Organics તરફથી
અમે ભાવનગરના GIDC શિહોરમાં અમારા પોતાના plant માં બનાવીએ છીએ (મહિને 100 KL liquid અને 2,500 ટન solid). જમીનની સંભાળ કોઈ એક product થી પૂરી થતી નથી; કચરો જમીનમાં પાછો આપવો એ ખેતરમાં જ મળતી સુવિધા છે. ખૂંટા માટે Immunity Program ની માત્રા ખેતરની સ્થિતિ પ્રમાણે નક્કી થાય છે, ખૂંટા પાકની સંભાળ વાંચો.
પ્રશ્નો અને જવાબ
ખૂંટાની હાર પર કચરો રાખવાથી ફૂટ ઓછી થાય?
હાર પર ઢગલો ન કરો. TNAU ની માર્ગદર્શિકા કચરો ચાસ વચ્ચે પાથરવાનું કહે છે, જેથી ખૂંટા ફૂટવાની જગ્યા ખુલ્લી રહે.
કચરો ન બાળીએ તો જીવાત વધે?
રોગવાળા ખેતરમાં કચરાથી ફૂગ ટકી શકે, એટલે ત્યાં કચરો ન રાખો. સ્વસ્થ ખેતરમાં કચરો ચાસ વચ્ચે પાથરો, અને જીવાત દેખાય તો કૃષિ અધિકારીની સલાહ લો.
સ્રોત: Nagargade, Shukla, Pathak (ICAR-IISR): Cash the trash, Indian Farming 71(06), 2021 · Shanthy et al.: Constraints and opportunities in sugarcane ratoon management, Journal of Sugarcane Research 2014 · TNAU Expert System for Sugarcane: Ratoon management · Viswanathan R. (ICAR-SBI): Red rot of sugarcane, CAB Reviews 2021 · Pacific Pests, Pathogens and Weeds: Sugarcane red rot
*ખેડૂતોના પરિણામ તેમના પોતાના અનુભવ છે, ગેરંટી નથી. જમીન, પાણી, હવામાન અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ બદલાય છે.
તમારી શેરડી માટે સીધી સલાહ જોઈએ છે?
તમારી હાલની crop stage (Plantation, પ્રથમ પિયત, Herbicide, 2–4 leaves) જણાવો અને program વિશે જાણો.