ਗੰਨਾ ਕੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਾੜਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਆੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਛਾਓ। ICAR-IISR, Lucknow ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਰੱਖੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ soil organic carbon ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਸਾੜੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘਟਿਆ। ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਮੀ ਬਣਾਈ ਰੱਖਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਦੀਨ ਘਟਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਲਾਲ ਸੜਨ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵੱਖਰੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲੋ।
ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਅਸਲੀਅਤ
ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਸਾਨ ਤੁਰੰਤ ਤੀਲੀ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਖੇਤ ਸਾਫ਼ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਮੁੱਢੀ ਛੇਤੀ ਫੁੱਟੇਗੀ। ਪਰ ICAR-Indian Institute of Sugarcane Research (IISR), Lucknow ਦੇ ਮਾਹਿਰ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਲਾਭਦਾਇਕ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਗੁਆਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
IISR ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਕੜੇ
Soil organic carbon (SOC), ਇੱਕ ਬਿਜਾਈ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਮੁੱਢੀ ਫ਼ਸਲਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ:
- ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਾੜੀ: 0.55% ਤੋਂ 0.53%।
- ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀ: 0.55% ਤੋਂ 0.55%।
- ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ: 0.55% ਤੋਂ 0.68%।
ਇਹ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ। ਤੁਹਾਡੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਦਿਸ਼ਾ ਸਾਫ਼ ਹੈ: ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵਾਪਸ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਫ਼ਾਇਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। IISR ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਮੁਤਾਬਕ 100 ਟਨ ਗੰਨੇ ਤੋਂ ਹਰ ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਸਾਲਾਨਾ 10 ਤੋਂ 12 ਟਨ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਇੰਨਾ ਮਾਲ ਸਾੜ ਦੇਣਾ ਮਤਲਬ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਜੈਵਿਕ ਮਾਦਾ ਗੁਆਉਣਾ।
ਮੁੱਢੀ ਫ਼ਸਲ ਨੂੰ ਨਮੀ ਵੱਧ ਕਿਉਂ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ICAR-SBI, Coimbatore ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁੱਢੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੁੱਢੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਛੇਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ। ਸਿਆੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਛਾਈ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਢੱਕਦੀ ਹੈ, ਨਮੀ ਘੱਟ ਉੱਡਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਗਿੱਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਢੱਕੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਨਦੀਨ ਘੱਟ ਉੱਗਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਬਣਤਰ ਸੁਧਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਗਲ ਕੇ ਖ਼ੁਰਾਕੀ ਤੱਤ ਛੱਡਦੀ ਹੈ।
ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਕਿਵੇਂ ਵਿਛਾਈਏ
- ਥਾਂ: ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਿਆੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਛਾਓ, ਮੁੱਢੀ ਦੀ ਕਤਾਰ ਉੱਤੇ ਢੇਰ ਨਾ ਲਾਓ।
- ਮਾਤਰਾ: TNAU ਦੀ ਗਾਈਡ 3 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਯਾਨੀ ਲਗਭਗ 490 KG / ਵੀਘਾ (1.2 ਟਨ / ਏਕੜ)।
- Trichoderma: IISR ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ Trichoderma ਨਾਲ mulching ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ organic carbon ਅਤੇ phosphorus ਵਧਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ਵਰਤਣਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਥਾਨਕ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਓ।
- ਸਿੰਚਾਈ: ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਵਿਛਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਚਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਖੇਤ ਦੀ ਨਮੀ ਮੁਤਾਬਕ ਬਣਾਓ।
ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦਾ ਸਵਾਲ
SBI ਦੇ 32 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 75% ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 53% ਕਿਸਾਨ mulching ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਕੰਮ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਕਟਾਈ ਵੇਲੇ ਹੀ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਿਆੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਹੋ, ਤਾਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਕੰਮ ਘਟ ਜਾਵੇ।
Gujarat Bio Organics ਵੱਲੋਂ
ਅਸੀਂ ਭਾਵਨਗਰ ਦੇ GIDC ਸ਼ਿਹੋਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ plant ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ (ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ 100 KL liquid ਅਤੇ 2,500 ਟਨ solid)। ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਕਿਸੇ ਇੱਕ product ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਜ਼ਮੀਨ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਦੇਣਾ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਸਹੂਲਤ ਹੈ। ਮੁੱਢੀ ਲਈ Immunity Program ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਖੇਤ ਦੀ ਹਾਲਤ ਮੁਤਾਬਕ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੁੱਢੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪੜ੍ਹੋ।
ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ
ਮੁੱਢੀ ਦੀ ਕਤਾਰ ਉੱਤੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਰੱਖਣ ਨਾਲ ਫੁਟਾਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਕਤਾਰ ਉੱਤੇ ਢੇਰ ਨਾ ਲਾਓ। TNAU ਦੀ ਗਾਈਡ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਿਆੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਛਾਉਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਮੁੱਢੀ ਦੇ ਫੁੱਟਣ ਦੀ ਥਾਂ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਰਹੇ।
ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਾ ਸਾੜੀਏ ਤਾਂ ਕੀੜੇ ਵਧਦੇ ਹਨ?
ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਾਲ ਉੱਲੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉੱਥੇ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਨਾ ਰੱਖੋ। ਤੰਦਰੁਸਤ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸਿਆੜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਛਾਓ, ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਦਿਸਣ ਤਾਂ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਫ਼ਸਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਓ।
ਸਰੋਤ: Nagargade, Shukla, Pathak (ICAR-IISR): Cash the trash, Indian Farming 71(06), 2021 · Shanthy et al.: Constraints and opportunities in sugarcane ratoon management, Journal of Sugarcane Research 2014 · TNAU Expert System for Sugarcane: Ratoon management · Viswanathan R. (ICAR-SBI): Red rot of sugarcane, CAB Reviews 2021 · Pacific Pests, Pathogens and Weeds: Sugarcane red rot
*ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਹਨ, ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਨਤੀਜੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਗੰਨੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਸਲਾਹ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ crop stage (Plantation, ਪਹਿਲਾ ਪਾਣੀ, Herbicide, 2–4 leaves) ਦੱਸੋ ਅਤੇ program ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ।