ਮੁੱਢੀ ਫ਼ਸਲ ਵਿੱਚ ਗੈਪ 20% ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਣ ਤਾਂ ਝਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਗੈਪ ਭਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ ਹਨ: 1 ਤੋਂ 3 ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਗੁੱਲੀਆਂ (setts), polybag ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ 35 ਤੋਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ settling, ਜਾਂ ਸੰਘਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ clump ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ। Settling ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਰੋ।
ਮੁੱਢੀ ਵਿੱਚ ਗੈਪ ਕਿਉਂ ਪੈਂਦੇ ਹਨ?
ICAR-SBI, Coimbatore ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਫੁਟਾਰੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਸਮ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਬਿਜਾਈ ਵਾਲੀ ਫ਼ਸਲ, ਉੱਲੀ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਕੀੜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। Indian Farming ਦੇ ਲੇਖ ਮੁਤਾਬਕ ਕਟਾਈ ਵੇਲੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨਾਲ ਵੀ ਗੈਪ ਪੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ SBI ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਲਗਭਗ 40% ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਗੈਪ ਭਰੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਕੰਮ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਗੈਪ 20% ਤੋਂ ਵੱਧ ਜਾਣ ਤਾਂ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਹਿਲਾਂ ਠੁੰਡ ਬਰਾਬਰ ਕੱਟੋ
ਤਿੱਖੇ ਦਾਤ ਨਾਲ ਠੁੰਡ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੱਕ ਕੱਟੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਫੁੱਟਣ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨ ਰੱਖੋ ਕਿ clump ਹਿੱਲੇ ਨਾ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀ ਬਿਜਾਈ ਵਿੱਚ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘੱਟ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਤੈਅ ਕਰੋ ਕਿ ਗੈਪ ਕਿੱਥੇ ਹਨ।
ਗੈਪ ਭਰਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤਰੀਕੇ
- ਗੁੱਲੀਆਂ (setts): 1, 2 ਜਾਂ 3 ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਤੰਦਰੁਸਤ ਗੁੱਲੀਆਂ ਸਿੱਧੀਆਂ ਗੈਪ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।
- Polybag settling: ਤਿਆਰ ਉੱਗੀ settling ਗੈਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ। ਬੂਟਾ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਬੂਟਾ ਜੰਮਣਾ ਸੌਖਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
- Clump ਤਬਦੀਲ ਕਰਨਾ: ਜਿੱਥੇ ਗੰਨਾ ਸੰਘਣਾ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੋਂ clump ਕੱਢ ਕੇ ਗੈਪ ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ। ਇਸੇ ਖੇਤ ਦੇ clump ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਕਾ ਕਰ ਲਓ ਕਿ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ।
SBI ਦੇ 32 ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ bud chip settling ਦੀ ਵਰਤੋਂ 46.87%, polybag settling ਦੀ 43.75% ਅਤੇ clump ਵੰਡਣ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 40.63% ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸੰਘਣੀ ਥਾਂ ਦੇ clump ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ settling ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਾਓ।
Polybag settling ਦੀ ਤਿਆਰੀ
- ਅੱਖ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਰੱਖ ਕੇ bag ਵਿੱਚ ਲਗਾਓ।
- Bag ਛਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ।
- ਅੱਖਾਂ ਲਗਭਗ 10 ਤੋਂ 12 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁੱਟਦੀਆਂ ਹਨ।
- 35 ਤੋਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਦੀ settling ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਲਗਾਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ bag ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਾਸਿਓਂ ਕੱਟੋ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਿੱਟੀ ਨਾ ਟੁੱਟੇ।
Lucknow ਦੇ trial ਵਿੱਚ ਕੀ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ?
Indian Farming ਦੇ ਲੇਖ ਦੇ multi-ratooning trial ਵਿੱਚ ਮੁੱਢੀ ਦਾ ਔਸਤ ਝਾੜ ਇਹ ਆਇਆ ਸੀ:
- ਠੁੰਡ ਕੱਟਣਾ + ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦਾ mulch + ਗੈਪ ਭਰਨਾ: 63.4 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ
- ਠੁੰਡ ਕੱਟਣਾ + ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦਾ mulch, ਗੈਪ ਭਰੇ ਬਿਨਾਂ: 55.7 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ
- Control: 45.0 ਟਨ / ਹੈਕਟੇਅਰ
ਇਹ ਇੱਕ trial ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਹਨ, ਵਾਅਦਾ ਨਹੀਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਖੇਤ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ variety ਮੁਤਾਬਕ ਵੱਖਰਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਗੈਪ ਭਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਣੀ
SBI ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ ਮੁੱਢੀ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮੁੱਢੀ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੀ ਘਾਟ ਛੇਤੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ। ਨਵੀਂ ਲਗਾਈ settling ਨੂੰ ਵੀ ਨਮੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਗੈਪ ਭਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਿੰਚਾਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਕਰੋ।
ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਜਵਾਬ
ਮੁੱਢੀ ਵਿੱਚ ਗੈਪ ਕਦੋਂ ਭਰੀਏ?
ਜਿਹੜੇ ਸਰੋਤ ਅਸੀਂ ਵੇਖੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਦਿਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। Settling 35 ਤੋਂ 40 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ nursery ਲਗਾਓ ਅਤੇ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਠੁੰਡ ਕੱਟ ਕੇ ਗੈਪ ਭਰੋ।
ਕਿੰਨੇ ਗੈਪ ਹੋਣ ਤਾਂ ਭਰਨੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ?
SBI ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ 20% ਤੋਂ ਵੱਧ ਗੈਪ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੈਪ ਘੱਟ ਹੋਣ ਤਾਂ ਵੀ ਭਰਨ ਨਾਲ ਬੂਟਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸਰੋਤ: Rana et al.: Multi-ratooning in sugarcane, Indian Farming 71(05), 2021 · Shanthy et al.: Constraints and opportunities in sugarcane ratoon management, Journal of Sugarcane Research 2014 · TNAU Expert System for Sugarcane: Ratoon management
*ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਤਜਰਬੇ ਹਨ, ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਜ਼ਮੀਨ, ਪਾਣੀ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਨਤੀਜੇ ਬਦਲਦੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਗੰਨੇ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਸਲਾਹ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ?
ਆਪਣੀ ਮੌਜੂਦਾ crop stage (Plantation, ਪਹਿਲਾ ਪਾਣੀ, Herbicide, 2–4 leaves) ਦੱਸੋ ਅਤੇ program ਬਾਰੇ ਜਾਣੋ।