શેરડીની ટોચે કાળી, ચાબુક જેવી લાંબી પટ્ટી નીકળે તો તે અંગારિયો (Whip smut) હોઈ શકે. ચાબુક ફાટે તે પહેલાં થેલીમાં બંધ કરો, ઝુંડ ઉખાડીને નાશ કરો અને આ ખેતરના સેટ્સ ન લો. 10% થી વધારે ચેપ હોય તો ખૂંટો ન રાખો.
અંગારિયો કેવી રીતે ઓળખવો?
તમિલનાડુ કૃષિ યુનિવર્સિટી (TNAU) ના પાના પ્રમાણે આ લક્ષણો જુઓ:
- ચાબુક: સાંઠાની ટોચેથી 25 થી 150 સેમી લાંબી ચાબુક જેવી રચના નીકળે.
- પડ: શરૂઆતમાં ચાબુક ચાંદી જેવા પાતળા પડથી ઢંકાયેલી હોય. અંદર કાળો ભૂકો હોય.
- સાંઠા: ચેપવાળી શેરડી પાતળી થાય. શરૂઆતમાં પેરી લાંબી અને પછી ટૂંકી પડે.
- ઝુંડ: ખાસ કરીને ખૂંટામાં બાજુની આંખો વધારે ફૂટે અને પાન સાંકડાં, ઊભાં રહે.
એક ઝુંડ આખા ખેતર માટે કેમ જોખમી બની શકે?
દક્ષિણ આફ્રિકાની સંશોધન સંસ્થા SASRI ની માહિતી પ્રમાણે ચેપવાળા ઝુંડમાંથી અબજો બીજાણુ છૂટે છે. પવનથી તે બાજુના ખેતર સુધી જઈ શકે. વરસાદ અને પિયતના પાણીથી પણ ફેલાય છે. બીજાણુ ફૂટતી આંખો અને નવા ફણગા પર ચેપ લગાડે છે, એટલે વાવેતર પછી અને કાપણી પછીનો સમય મહત્વનો છે. ચેપવાળા સેટ્સથી પણ રોગ નવા ખેતરમાં જાય છે. સૂકી જમીનમાં બીજાણુ ઓછામાં ઓછા 6 મહિના ટકી શકે છે.
ખેતરમાં ચાબુક દેખાય તો હવે શું કરવું?
- ચાબુક બંધ કરો: ચાબુક ઝટકો નહીં. તેના પર કંતાન કે પ્લાસ્ટિકની થેલી ચઢાવીને ધીમેથી બંધ કરો. TNAU પ્રમાણે પછી થેલી 1 કલાક ઊકળતા પાણીમાં રાખવી.
- ઝુંડ કાઢો: રોગવાળું આખું ઝુંડ ઉખાડીને બાળીને નાશ કરો. બીજા ઝુંડ પર ચાબુકનો ભૂકો ન પડે તેની કાળજી રાખો.
- ફરી ફરીને જુઓ: SASRI દર 4 થી 8 અઠવાડિયે ખેતર તપાસવાનું કહે છે. એક વાર સાફ કર્યા પછી નવું ઝુંડ નીકળી શકે છે.
- ગણતરી કરો: ખેતરના જુદા જુદા ભાગમાં 100 ઝુંડ ગણો. તેમાંથી કેટલા રોગવાળા છે તે નોંધો. ખૂંટાનો નિર્ણય આ આંકડા પરથી લેવાશે.
ખૂંટો રાખવો કે નહીં?
TNAU ની સલાહ છે કે 10% થી વધારે ચેપ હોય તો ખૂંટો ન રાખવો. એટલે 100 ઝુંડમાંથી 10 થી વધારે ઝુંડમાં ચાબુક હોય તો ખેતર ખૂંટા માટે યોગ્ય નથી. ઓછો ચેપ હોય તો પણ નિયમિત તપાસ ચાલુ રાખો. ખૂંટો ઓછો ફૂટે તો ઠંડીમાં ખૂંટો ઓછો ફૂટે તો પણ વાંચો.
ખેતર ખાલી કરો ત્યારે જૂનાં ઠૂંઠાં બરાબર કાઢો. SASRI કહે છે કે રહી ગયેલાં ઝુંડ ફરી ફૂટી શકે અને પછી ચેપનો સ્રોત બને. છેલ્લું ફૂટેલું ઝુંડ કાઢ્યા પછી ઓછામાં ઓછા 3 મહિના ખેતર ખાલી રાખવાની સલાહ તે આપે છે. શક્ય હોય તો વાવેતરના બે અઠવાડિયાં પહેલાં ખેતરને પિયત આપો, જેથી જમીનમાંના બીજાણુ ફૂટીને મરી જાય.
સેટ્સ લેતી વખતે શું ધ્યાન રાખવું?
- બિયારણ: અંગારિયાવાળા ખેતરમાંથી સેટ્સ બિલકુલ ન લો. ચકાસેલા અને સ્વસ્થ ખેતરમાંથી જ લો.
- ગરમ પાણી: TNAU 50°C ના ગરમ પાણીમાં 30 મિનિટ અથવા 52°C માં 18 મિનિટની માવજત આપે છે. તાપમાન ચોક્કસ રહે તે માટે thermometer અને યોગ્ય ટાંકી જોઈએ. આ સુવિધા ક્યાં મળે તે કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રમાં પૂછો.
- Variety: પ્રતિકારક જાત ફાયદો કરે છે, પણ SASRI કહે છે કે વધારે ચેપના દબાણમાં તેમાં પણ રોગ આવી શકે. તમારા વિસ્તાર માટે હાલની જાત કઈ છે તે કૃષિ યુનિવર્સિટી પાસેથી જાણો.
- તુવેર: TNAU પ્રમાણે ચાસ વચ્ચે તુવેર લેવાથી આગળનો ફેલાવો ઘટી શકે છે.
રાતડો અંગારિયાથી જુદો રોગ છે. તેની ઓળખ માટે રાતડો કેવી રીતે ઓળખવો વાંચો. દવાની પસંદગી માટે સ્થાનિક કૃષિ અધિકારીને પૂછો.
પ્રશ્નો અને જવાબ
10% ચેપ કેવી રીતે ગણવો?
ખેતરના જુદા જુદા ભાગમાં 100 ઝુંડ ગણો. તેમાંથી 10 થી વધારે ઝુંડમાં ચાબુક હોય તો TNAU ની સલાહ પ્રમાણે ખૂંટો ન રાખવો.
ચાબુક ફક્ત કાપી નાખીએ તો ચાલે?
ફક્ત કાપવાથી ઝુંડમાંનો ચેપ જતો નથી અને કાપતી વખતે ભૂકો ઊડી શકે. પહેલાં થેલીમાં બંધ કરો અને ઝુંડ ઉખાડીને નાશ કરો.
સ્રોત: TNAU Agritech: Sugarcane smut · SASRI: Managing smut in sugarcane
*ખેડૂતોના પરિણામ તેમના પોતાના અનુભવ છે, ગેરંટી નથી. જમીન, પાણી, હવામાન અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ બદલાય છે.
તમારી શેરડી માટે સીધી સલાહ જોઈએ છે?
તમારી હાલની crop stage (Plantation, પ્રથમ પિયત, Herbicide, 2–4 leaves) જણાવો અને program વિશે જાણો.