बेणे वाचवण्यासाठी एक डोळ्याचे टिपरे शेतात थेट लावू नका. पंजाबच्या trial मध्ये 2 ते 3 डोळ्यांच्या टिपऱ्यांपेक्षा उगवण आणि उत्पादन कमी मिळाले. बचत करायची असेल तर एक डोळ्यापासून नर्सरीत रोपे तयार करून लावण्याची पद्धत पाहा. त्यात नर्सरी आणि लावणीचे जास्तीचे श्रम मोजून घ्या.
फरक कुठे आहे?
बरेच शेतकरी "एक डोळा" हे नाव ऐकतात आणि दोन वेगळ्या पद्धती एकच मानतात.
- एक डोळ्याचे टिपरे थेट शेतात: लहान टिपरे थेट सरीत. उगवण शेतातील ओलावा आणि स्थितीवर अवलंबून राहते.
- नर्सरीची रोपे (Settling): एक डोळा किंवा bud chip पासून नर्सरीत रोप तयार करून मग शेतात लावणे. ICAR-IARI च्या लेखकांच्या Indian Farming च्या 2025 च्या लेखानुसार एक डोळ्याची रोपे 25 ते 35 दिवसांनी आणि bud chip ची रोपे 6 ते 8 आठवड्यांनी लावली जातात.
पंजाबच्या trial मध्ये काय दिसले?
पंजाब कृषी विद्यापीठाच्या Faridkot केंद्रात वसंत लागवडीवर तीन वर्षांची trial झाली. निकाल 2013 मध्ये Journal of Sugarcane Research मध्ये छापला गेला.
- 3 डोळ्यांचे टिपरे: उगवण 31.6%, उत्पादन हेक्टरी 64.7 टन.
- 2 डोळ्यांचे टिपरे: उगवण 32.2%, उत्पादन हेक्टरी 64.9 टन.
- 1 डोळ्याचे टिपरे थेट: उगवण 25.1%, उत्पादन हेक्टरी 48.1 टन.
या trial मध्ये 2 आणि 3 डोळ्यांमध्ये उत्पादनात विशेष फरक दिसला नाही. म्हणून तीन डोळ्यांचे टिपरे मिळाले नाही तर दोन डोळ्यांचे टिपरेही पर्याय आहे. पण फक्त एक डोळा थेट ठेवल्याने या trial मध्ये उत्पादन बरेच घटले.
नर्सरीच्या पद्धतीत बेणे किती वाचते?
Indian Farming च्या 2025 च्या लेखातील आकडे असे आहेत:
- नेहमीचे 2 ते 3 डोळ्यांचे टिपरे: हेक्टरी 6 ते 8 टन, म्हणजे प्रति वीघा सुमारे 1 ते 1.3 टन.
- एक डोळ्याची रोपे (Spaced transplanting): लेखात हेक्टरी 1 ते 2 टन असा आकडा आहे, म्हणजे प्रति वीघा सुमारे 160 ते 320 किलो.
- Bud chip: हेक्टरी 8 ते 10 क्विंटल, म्हणजे प्रति वीघा सुमारे 130 ते 160 किलो.
त्याच लेखात रोपांचे अंतर 90 x 90 सेमी किंवा 120 x 60 सेमी दिले आहे. लेखानुसार बेण्याचा खर्च शेतीच्या एकूण खर्चाच्या सुमारे 20% असतो, म्हणून बचतीचा मुद्दा योग्य आहे. पण बचतीसोबत नर्सरीची जागा, पाणी, रोजची काळजी आणि लावणीची मजुरीही येते. दोन्ही बाजूंचा हिशेब करूनच ठरवा.
तुम्ही कोणती पद्धत निवडावी?
- चांगल्या बेण्याची कमतरता नसेल तर: 2 ते 3 डोळ्यांच्या निरोगी टिपऱ्यांची पद्धत सोपी आहे. तपशिलासाठी ऊस लागवड वाचा.
- नव्या variety चे बेणे कमी असेल तर: कमी बेण्यातून जास्त शेत करायचे असेल तिथे नर्सरीची रोपे उपयोगी आहेत.
- गॅप भरण्यासाठी: थोडी polybag रोपे तयार ठेवल्याने काम सोपे होते. पाहा गॅप कसा भरावा.
- नर्सरी सांभाळता येत नसेल तर: रोज पाणी आणि लक्ष देता येत नसेल तर थेट 2 ते 3 डोळ्यांचे टिपरेच ठेवा.
कोणत्याही पद्धतीत सर्वात पहिली गोष्ट निरोगी बेणे. लाल कूज किंवा काणी असलेल्या शेतातून डोळा किंवा टिपरे घेऊ नका. उगवणीत गॅप पडत असेल तर Germination गॅप का पडतो हेही वाचा.
प्रश्न आणि उत्तरे
एक डोळ्याचे टिपरे थेट लावता येतात का?
लावता येतात, पण पंजाबच्या trial मध्ये 2 ते 3 डोळ्यांच्या टिपऱ्यांपेक्षा उगवण आणि उत्पादन कमी मिळाले. बेणे वाचवायचे असेल तर नर्सरीच्या रोपांची पद्धत पाहा.
नर्सरीची रोपे किती दिवसांची झाल्यावर लावावीत?
Indian Farming च्या लेखानुसार एक डोळ्याची रोपे 25 ते 35 दिवसांनी आणि bud chip ची रोपे 6 ते 8 आठवड्यांनी लावली जातात.
बेण्याच्या बचतीमुळे उत्पादन वाढते का?
अशी कोणतीही खात्री नाही. बचत बेण्यात होते. उत्पादन जमीन, पाणी, variety आणि काळजीवर अवलंबून असते.
स्रोत: Singh, Singh, Kumar (PAU): Effects of seed rate, sett size and seed treatment on spring planted sugarcane, Journal of Sugarcane Research 3(1), 2013 · Nagargade et al. (ICAR-IARI): Advanced seed multiplication and planting techniques, Indian Farming 75(12), 2025 · Rana et al.: Multi-ratooning in sugarcane, Indian Farming 71(5), 2021
*शेतकऱ्यांचे निकाल हे त्यांचे स्वतःचे अनुभव आहेत, हमी नाही. जमीन, पाणी, हवामान आणि काळजी यानुसार निकाल बदलतात.
तुमच्या उसासाठी थेट सल्ला हवा आहे?
तुमची सध्याची crop stage (Plantation, पहिले पाणी, Herbicide, 2–4 leaves) सांगा आणि program बद्दल जाणून घ्या.