બિયારણ બચાવવા એક આંખના સેટ્સ ખેતરમાં સીધા ન વાવો. પંજાબના trial માં 2 થી 3 આંખના સેટ્સ કરતાં ઉગાવો અને ઉત્પાદન ઓછું મળ્યું. બચત કરવી હોય તો એક આંખમાંથી નર્સરીમાં રોપા તૈયાર કરીને રોપવાની રીત જુઓ. તેમાં નર્સરી અને રોપણીની વધારાની મહેનત ગણી લો.
ફરક ક્યાં છે?
ઘણા ખેડૂત "એક આંખ" નામ સાંભળે છે અને બે અલગ રીતને એક માની લે છે.
- એક આંખના સેટ્સ સીધા ખેતરમાં: નાનો ટુકડો સીધો ચાસમાં. ઉગાવો ખેતરના ભેજ અને સ્થિતિ પર રહે છે.
- નર્સરીના રોપા (Settling): એક આંખ કે bud chip માંથી નર્સરીમાં રોપો તૈયાર કરી, પછી ખેતરમાં રોપવો. ICAR-IARI ના લેખકોના Indian Farming ના 2025 ના લેખ પ્રમાણે એક આંખના રોપા 25 થી 35 દિવસે અને bud chip ના રોપા 6 થી 8 અઠવાડિયે રોપાય છે.
પંજાબના trial માં શું જોવા મળ્યું?
પંજાબ કૃષિ યુનિવર્સિટીના Faridkot કેન્દ્રમાં વસંતના વાવેતર પર ત્રણ વર્ષનો trial થયો. પરિણામ Journal of Sugarcane Research માં 2013 માં છપાયું.
- 3 આંખના સેટ્સ: ઉગાવો 31.6%, ઉત્પાદન હેક્ટરે 64.7 ટન.
- 2 આંખના સેટ્સ: ઉગાવો 32.2%, ઉત્પાદન હેક્ટરે 64.9 ટન.
- 1 આંખના સેટ્સ સીધા: ઉગાવો 25.1%, ઉત્પાદન હેક્ટરે 48.1 ટન.
આ trial માં 2 અને 3 આંખ વચ્ચે ઉત્પાદનમાં ખાસ ફરક ન દેખાયો. એટલે ત્રણ આંખના સેટ્સ ન મળે તો બે આંખના સેટ્સ પણ વિકલ્પ છે. પણ ફક્ત એક આંખ સીધી મૂકવાથી આ trial માં ઉત્પાદન ઘણું ઘટ્યું.
નર્સરીની રીતમાં બિયારણ કેટલું બચે?
Indian Farming ના 2025 ના લેખના આંકડા આ પ્રમાણે છે:
- સામાન્ય 2 થી 3 આંખના સેટ્સ: હેક્ટરે 6 થી 8 ટન, એટલે વીઘે આશરે 1 થી 1.3 ટન.
- એક આંખના રોપા (Spaced transplanting): લેખમાં હેક્ટરે 1 થી 2 ટન જેટલો આંકડો છે, એટલે વીઘે આશરે 160 થી 320 કિલો.
- Bud chip: હેક્ટરે 8 થી 10 ક્વિન્ટલ, એટલે વીઘે આશરે 130 થી 160 કિલો.
એ જ લેખમાં રોપાનું અંતર 90 x 90 સેમી કે 120 x 60 સેમી આપેલું છે. લેખ પ્રમાણે બિયારણનો ખર્ચ ખેતીના કુલ ખર્ચનો આશરે 20% જેટલો છે, એટલે બચતનો મુદ્દો સાચો છે. પણ બચત સાથે નર્સરીની જગ્યા, પાણી, રોજની સંભાળ અને રોપણીની મજૂરીનો ખર્ચ પણ આવે છે. બંને બાજુની ગણતરી કરીને જ નક્કી કરો.
તમારે કઈ રીત પસંદ કરવી?
- સારા બિયારણની અછત ન હોય: 2 થી 3 આંખના સ્વસ્થ સેટ્સની રીત સહેલી છે. વિગત માટે શેરડી વાવેતર વાંચો.
- નવી variety નું બિયારણ ઓછું હોય: ઓછા બિયારણમાંથી વધારે ખેતર કરવાનું હોય ત્યાં નર્સરીના રોપા કામના છે.
- ગેપ ભરવા માટે: થોડા polybag રોપા તૈયાર રાખવાથી કામ સહેલું પડે. જુઓ ગેપ કેવી રીતે ભરવા.
- નર્સરી સાચવી ન શકાય: રોજ પાણી અને ધ્યાન ન આપી શકો તો સીધા 2 થી 3 આંખના સેટ્સ જ રાખો.
કોઈ પણ રીતમાં સૌથી પહેલી વાત સ્વસ્થ બિયારણ છે. રાતડો કે અંગારિયો હોય તેવા ખેતરમાંથી આંખ કે સેટ્સ ન લો. ઉગાવામાં ગેપ પડતો હોય તો Germination ગેપ કેમ પડે છે પણ વાંચો.
પ્રશ્નો અને જવાબ
એક આંખના સેટ્સ સીધા વાવી શકાય?
વાવી શકાય, પણ પંજાબના trial માં 2 થી 3 આંખના સેટ્સ કરતાં ઉગાવો અને ઉત્પાદન ઓછું મળ્યું. બિયારણ બચાવવું હોય તો નર્સરીના રોપાની રીત જુઓ.
નર્સરીના રોપા કેટલા દિવસના હોય ત્યારે રોપવા?
Indian Farming ના લેખ પ્રમાણે એક આંખના રોપા 25 થી 35 દિવસે અને bud chip ના રોપા 6 થી 8 અઠવાડિયે રોપાય છે.
બિયારણની બચતથી ઉત્પાદન વધે?
એવી ખાતરી નથી. બચત બિયારણમાં થાય છે. ઉત્પાદન જમીન, પાણી, variety અને સંભાળ પર આધાર રાખે છે.
સ્રોત: Singh, Singh, Kumar (PAU): Effects of seed rate, sett size and seed treatment on spring planted sugarcane, Journal of Sugarcane Research 3(1), 2013 · Nagargade et al. (ICAR-IARI): Advanced seed multiplication and planting techniques, Indian Farming 75(12), 2025 · Rana et al.: Multi-ratooning in sugarcane, Indian Farming 71(5), 2021
*ખેડૂતોના પરિણામ તેમના પોતાના અનુભવ છે, ગેરંટી નથી. જમીન, પાણી, હવામાન અને સંભાળ પ્રમાણે પરિણામ બદલાય છે.
તમારી શેરડી માટે સીધી સલાહ જોઈએ છે?
તમારી હાલની crop stage (Plantation, પ્રથમ પિયત, Herbicide, 2–4 leaves) જણાવો અને program વિશે જાણો.